yaratici drama

YARATICI DRAMA ÇALIŞMALARINDA ISINMA VE OYUN
Isınma ve oyun birbirinden ayrılmasına rağmen bazı yazarlar tarafından birlikte ele alınmakta, ısınma oyunları, hareket çalışmaları vb. biçimde isimlendirilmektedir. Ancak oyunun, ısınmayı sağlamasına rağmen tanımlamaları farklı olduğu için ayrı ayrı ele alınacaktır.
Isınma çalışmaları nedir? Kişinin ortama, çalışma grubuna ve sonraki konularla kuracağı ilişkiye alışması ve vücudunu gelecek çalışmalara hazırlaması için yapılan bir takım hareketlere ısınma adını veriyoruz.  Bazı kaynaklarda hareket çalışması diye de isimlendirilen ısınma çalışmalarının ilk amacı, vücudun daha sonraki çalışmalarda zorlanacak olan organ ve kaslarının hareketlendirilerek, daha sonra meydana gelebilecek kazaları en aza indirmektir. Yavaş yavaş yükselen bir hızla gerçekleşen ısınma çalışmalarında öncelikle yavaş yürüyüşler ve ufak hareketlerle başlanılması vücudun hazırlanması için önemlidir. Bu yürüyüşlerde genellikle tanımlamalar verilir. Bu tanımlamalar yukarıda da ele alındığı gibi bir sonraki aşamada işlenecek konuya uygun olarak yapılırsa, zihinsel ısınmayı da sağlamaktadır. Daha önceki yazılarda ele alınan, çevre ve iletişim ile ilgili uygulama örneklerinde verildiği gibi, ısınma aşamasındaki yürüyüşlerde karşılaşılan kişilere mimikler veya anlatım jestleriyle bakış tanımlamaları veya yürürken çamurlu arazide yürüme, ormanda yürüme vb. tanımlamalar daha sonraki konulara hazırlarken vücudun hareketlerle ısınmasına da katkı sağlamaktadır. Vücudun bu hafif hareketlerle ısınmasının en önemli yanı bir sonraki aşamada oynanacak olan çocuk oyunlarında meydana gelebilecek olan daha sert ve hareketli çalışmalarda kasların hazır olmasını sağlamak ve enerjiyi kısmen boşaltmaktır. Isınma aşamasında gruba ve ortama ısınma ise, daha çok haftada bir kere belirli bir ortamda toplanıp yaratıcı drama çalışması yapan gruplarla, uzun süredir bir arada olmamış gruplar için önceki çalışmanın, kişilerin, ortamın hatırlanmasında önemli bir yer tutmaktadır. İlk defa çalışmaya başlayan veya bir araya gelen kişilerin de bu ilk aşamada karşılıklı bir takım ilişkilere girmeleri veya tanışma uygulamalarıyla karşılaşmaları, çekingenliklerini atmalarına ve grubu tanımalarına neden olmaktadır. Isınmanın bir başka yararı da, ortamda bulunan, nesne, ısı, ışık, havalandırma, mekanın girinti ve çıkıntılarını fark ettirmesidir. Özellikle oyun aşamasında meydana gelecek çarpma vb. sorunları azaltacağı için bu aşama önemlidir.
Oyun aşaması nedir? Soruya öncelikle oyundan ne anladığımızı açıklayarak başlayalım. Oyun bir çok alanda farklı anlamlarda kullanılmaktadır. Bunlar; tiyatro oyunu, TV oyunu, eğlence oyunları (kumar vb.), halk oyunları vb. Yaratıcı drama çalışmalarında kullandığımız anlamı ise, sadece çocuk oyunları olarak nitelendirebileceğimiz oyunlardır.  Çocuklar oyun oynayarak toplumsallaşır ve kişiliklerini geliştirirler. Yaratıcı drama uygulamalarında da çocuk oyunlarıyla grubun toplumsallaşması, birbiriyle kaynaşması, toplumsal baskıları bir yana bırakması, rahat bir ortamda olduğunu hissetmesi amaçlanmaktadır. “Oyun kavramı, manevi ve toplumsal hayatın yapısını ifade edebildiğimiz diğer düşünce biçimlerinden farklılığını dikkat çekici bir şekilde korumaktadır”(Huizinga, Homo Ludens oyunun toplumsal işlevi üzerine bir deneme, çev. M.A. Kılıçbay,İstanbul, Ayrıntı Yay. 1995. sf. 23). Oyun, kişiliğin özgürce sergilendiği bir eylem biçimi olduğu için en iyi ısınma aracıdır. Oyun, çocuk veya yetişkinin kendisini özgürce ifade etme olanağı bulduğu ortamlar yaratır. “Oyun serbesttir, oyun özgürlüktür” (Huizinga, yage, sf. 25). Serbestçe oynanan oyunun verdiği özgürlük özellikle çocuk için yaşamın temel ihtiyaçlarından biridir. Oyunla başlayan ve içinde oyun barındıran her tür öğrenme ortamı verimliliği oldukça artırmaktadır. Bu yönüyle yaratıcı drama uygulamalarında da oyunun yeri çok önemlidir. Öğretilmeye çalışılan konuya paralel olarak geliştirilecek oyunlar veya çocuk oyunları kişileri diğer konulara hazırladığı gibi, ısınma bölümünde anlatılan yararlılıkların hepsini yerine getirmektedir. 
Şimdi önce ısınmaya örnek olacak bazı tanımlamaları verip daha sonra da beğenilerek oynanan iki ısınma oyununu anlatarak konumuz örneklendirilecektir. Isınma yürüyüşlerinde fark edeceğiniz gibi çokça üretilecek tanım var. Uygulanacak program ve öğretilecek konuya hazırlamak için bunların dışında çokça tanımlama üretebilirsiniz.
Isınma yürüyüşleri örnekleri:  topallayarak yürüme, Buz üzerinde yürüme, Korkmuş gibi yürüme, Robot gibi yürüme, Neşeli şekilde yürüme, Sinirli yürüme, Ezilmiş domatesler arasında yürüme, Hızlı yürüme, Yavaş yürüme, Topuklu ayakkabı ile yürüme, Altı delinmiş ayakkabı ile yürüme -2 numara dar ayakkabı ile yürüme -6 numara büyük ayakkabı ile yürüme -Çocuk ayakkabısı ile yürüme –Çamurda yürüme -Kurbağa gibi yürüme -Sırtında yük varmış gibi yürüme -Maymun gibi yürüme  -Sıcak kumlar üzerinde yürüme -Ördek gibi yürüme -Yürümeye yeni başlamış bebek gibi yürüme -Leylek gibi yürüme -Yorgun ihtiyar gibi yürüme -Aslan gibi  yürüme -Tavşan gibi yürüme -Fil gibi yürüme -Kedi gibi yürüme -Enerjik genç kız gibi yürüme         -Uykulu memur yürüme -Isınan sporcu yürüme -Altını ıslatmış çocuk yürüme -Yorgun işçi yürüme -Otobüse geç kalmış gibi yürüme -Soğukta okula gidiyor gibi yürüme -Boyunuz üç metre olmuş gibi yürüme -Boyunuz elli santimmiş gibi yürüme -Elbiseleriniz bir anda daralmış gibi yürüme -150 kilo ağırlığındaymış gibi yürüme -Daldan elma toplar gibi -Kuş tüyü kadar hafifmiş gibi yürüme -Elbiseniz aşırı bolmuş gibi yürüme -Denge tahtasındaymış gibi yürüme -Parmak uçlarında yürüme -Topuklarda yürüme - Dışa basarak yürüme -İçe basarak yürüme -Sekerek yürüme.
Bu yürüme örnekleri dışında her hangi bir beden eğitimi kitabında bulabileceğiniz veya öğretmenlerinden öğrenebileceğiniz ısınma hareketleri de bu aşamada kullanılabilir. Isınma aşamasında ayrıca güven çalışmaları dediğimiz gruba ve arkadaşlarına güveni artırmak için yapılan gözleri kapalı olan eşi gezdirme çeşitleri, ikili ya da üçlü itmeler ve tutmalar, çember ortasında gözü kapalı kişiyi iterek yapılan hacıyatmaz  ismi verilen çalışma, dikkat artırıcı toplarla ve sayılarla yapılan çalışmalar da kullanılmaktadır.
Köşe kapmaca(tekli, ikili,üçlü), Tavşan yuvası, Aç kapıyı bezirgan başı, Ayağını kaldır, Cüce deve, Eşini bul, Çömel kurtul, Mendil kapmaca, Çamura batma, Meyve sepeti, Top (balon) kimde, Kedi fare oyunu, Kümes kapma, Avcı ile tilki, Elektrik, Horoz dövüşü, Kuş kafeste, Güzellik mi, çirkinlik mi vb. oyunlar da örnek olarak verilebilir. Bunlardan çok kullanılan iki tanesi aşağıda aktarılmıştır.
Tavşan Yuvası: Tüm grup ikişerli eşleşir ve kol kola girer. Eşlerin diğer boşta kalan elleri bellerine konur ve başkasının geldiğinde koluna girmesini kolaylaştıracak şekil alır. Bir kişi tavşan bir kişi de tazı olarak birbirini kovalamaya başlar. Kaçan kişi ikili eşlerden birinin koluna girdiğinde ebelenmekten kurtulur. Bu sefer koluna girdiği kişinin diğer tarafındaki kaçmaya başlar. O da başka bir yuvaya girene kadar ebelenmeden kaçabilir. Eğer kovalayan kaçana eliyle değerse ebe değişir ve ebelenen kovalamaya başlar. Burada önemli olan oyunun herkes tarafından iyi takip edilmesidir. Aksi takdirde oyuncular, kolundaki kişinin diğer koluna birisi girdiğinde fark edip kaçamazsa ebelenir. Çok hareketli ve yoğun dikkat gerektiren bir oyundur. Hem kapalı hem de açık alanlarda oynanabilir.
Eşini bul: Grubun tümü ikişerli eşleşir. Eşlerin kim olduğu belirlendiğinde ya müzikle dans ederken ve gezerken müzik kesildiğinde, ya da serbest dolaşırken liderin “eşini bul” komutuyla herkes hızla eşini bulmak ve onunla sırt sırta gelip yere oturmak zorundadır. En sona kalan çift elenir. Bu şekilde tek çift galip gelene kadar uygulama devam eder. Bu da oldukça enerji harcatan ve neşeli bir oyundur. Bu oyunu çoğu zaman  yumuşak zeminde oynamak daha iyidir. Ancak eşini bulduktan sonra yapılan uygulama değiştirilerek (yere Oturma olmadan sırt sırta gelme veya koluna girme vb) açık alanlarda da oynatılabilir.

Mete Akoğuz
Güzel Sanatlar Eğitimi Uzmanı
Bu yazı Eğitim zil ve teneffüs adlı eğitim dergisinde (Mayıs 2006) yayınlanmıştır