yaratici drama
İLETİŞİM BECERİLERİNİN GELİŞTİRİLMESİNDE DRAMANIN ETKİSİ
Bu yazımızda yaratıcı dramanın eğitim boyutuyla ilgili olarak iletişim konusu ele alınacaktır.  Bilindiği gibi rehberlik, ders saati olarak İlköğretim programları içine alındı. Bu ders, öğrencisine öğretimin yanında eğitim de vermeyi hedeflemiş öğretmenler için bir fırsattır. Bir parça araştırma ile birçok uygulamaya ulaşacak olan öğretmen arkadaşların, öncelikle öğrencilerinde iletişim becerilerini geliştirici uygulamaları ele alacaklarını ve yetiştirdikleri öğrencilerin kendine güvenli, kendini tanıyan ve ifade edebilen ve gerektiğinde reddedebilme becerilerine sahip bireyler olarak toplumda yerlerini almalarına çaba harcayacaklarını düşünüyorum.
Yapmış olduğum yüksek lisans tezimde iletişim ve yaratıcı drama konusunu ele almıştım. Tez çalışmasında, kırk kişilik bir öğrenci grubunda 14 haftalık uygulama içinde yapılan gözlem sonuçlarında, iletişim becerilerindeki gelişmeye dramanın etkileri istatistik olarak ortaya konulmuştur. Programlar, iletişim konularından detaylar ayrı ayrı ele alınarak geliştirilmiştir. Bu programlarda öncelikle sözlü ve sözsüz iletişim ile dinleme ve iletişim engelleri üst başlıklar olmak üzere birçok iletişim konusu ele alınmıştır. Şimdi kısaca iletişim ve dramanın ne kadar iç içe olduğunu ele alıp daha sonra sözsüz iletişim ile ilgili bir uygulamayı örnek olarak sunacağım.
Drama süreçlerinde iletişimin her tür öğesini sıklıkla kullanma fırsatı vardır. Drama, yapısı nedeniyle yakın iletişimi ve paylaşmayı beraberinde getiren, iletişim unsurları ile donanımlı programlarla yürütülmektedir. Drama hayatın içinde deneme şansı olmayan bir takım rollere girilerek yapılan canlandırmalarda, zorunlu olarak iletişim öğelerini kullanır. Drama, bizlerin başka insanlarla iletişime geçmesiyle ilgili yaşantılar sunarak deneyim kazanmasına olanak sunar. Sunulan bu yaşantılar rollerle uygulanmasına rağmen, hayata ilişkin birçok ipucu verdikleri için bireyi hayata hazırlar. Yaşanılamayacak birçok olayın, drama çalışmaları sırasındaki etkileşimlerle yaşanması ve kişilerin bunları yaşayarak ya da gözlemleyerek farkındalıklarını artırmaları, ileriki yaşantılarında bu tür bir olayla karşılaştıklarında daha deneyimli hareket etmelerini sağlayacaktır. Drama içindeki yaşantılarda, sesin tonu, hızı, yüksekliği, boğumlaması, üslûbu, tartımı, vurgusu ve gerekli yerde susması ile etkin dinlemenin örnekleri ve sözsüz iletişimin içindeki vücut kullanımı (jestler), duruş, oturuş, el ve başın kullanımı ile yüz anlatımları (mimikler), göz teması ve vücut teması, alan kullanımı gibi iletişim öğeleri bolca kullanılır. İletişim öğelerini bu denli yoğun kullanan drama uygulamaları, doğal olarak iletişim becerilerinin geliştirilmesi için uygulandığında, geliştirilmesi gereken birçok becerinin de farkına varılmasını sağlar.
Drama uygulamaları belirli roller oynanarak, hayatta zaman zaman karşılaşılacak olan iletişim sorunlarının farkına varılmasını da sağlar. Hayatın içinde oynanacak olan belirli sosyal rollere hazırlık niteliğindeki drama uygulamaları, özellikle okul çağındaki çocukların karşılaşacakları yeni ortamlar hakkında ön bilgi almalarını sağlar.
Uygulanan drama programları içinde alınan rollerle, yaşamda karşılaşılma olasılığı olan birçok iletişim sorununun fark edilmesi sağlanır. Drama içinde oynanan roller, kişiler arası iletişimde gerçek hayatta karşılaşılabilinecek olan bir iletişim sorununu o anda çözmeye yöneliktir. Kişiler bu rollere etkili bir şekilde yönlendirildiğinde duyarlılık alanları artacak ve yaşamda bu tür bir olayla karşılaştıklarında alacakları önlemlerin farkına varacaklardır. Drama ortamlarında bulunan bu fırsatlar sayesinde birey yaşam içinde karşılaşma olasılığı bulunmayan rolleri yaratıp üstlenerek, yaşamın farklı boyutlarını da tanıyabilmektedir. Şimdi sözsüz iletişimle ilgili bir drama uygulama örneğini ele alarak yazımızı sürdürecelim.
yaratici dramaDrama uygulamasının ISINMA aşamasındaki yürüyüşlerde karşılaşılan kişilere bakılırken mimikler tanımlanarak sessiz biçimde göstermeleri komutu verilir. (Sevecen, tanıyor ya da tanımıyor, kızgın vb.) Sonra Anlatım jestleri ile korkmuş, öfkeli, mutlu, hayret etmiş, üzüntülü, tiksinerek vb. yürüyüşler yaptırılır. OYUN olarak; öğrenciler çember olur ve bir nesneye (eşarp veya bir kumaş, olmazsa bir kağıt veya tahta parçası vb.) şekil verme çalışması yaptırılır. Öğretmen önce kendisi bir şekil verir, (tahta parçasını baston yapıp ihtiyar adam rolü yapmak gibi) Sonra öğrencilerin sırayla nesneye anlam yüklemesi ve bunu oynayarak bir süre kullanması, sonra yandakine aynı anlamıyla vermesi istenir. Yandaki kişi aldığı bu nesneyle rolünü bir süre verildiği gibi oynar ve ardından kendi yüklediği anlamı uygular. O da bir süre oynar ve nesneyi yanındakine verir böylece bütün grup nesneye şekli verip oynadıktan sonra oyun biter.
Bir sonraki DOĞAÇLAMA aşamasında öğrenciler gruplara ayrılır ve şematik jestlerden AÇLIK, YORGUNLUK, SIKINTI, ALAY ETME, KURNAZLIK konularından her birisi bir gruba verilerek kısa bir sürede, konu ile ilgili bir senaryo yazmaları ve sırayla oynamaları istenir.
Rol almaya hazır olan öğrenciler bir sonraki aşamada üç gruba ayrılır ve gruplara birer obje verilir. Birinci gruba tarihi görünümlü bir obje (çömlek veya kemik parçası vb.), ikinci gruba günümüzden anlaşılmayan bir parça (saat içi vb.),  Üçüncü gruba elektronik bir parça (radyo kondansatörü vb.) Birinci gruba obje verilerek antropolog türünden bir araştırmacı oldukları ve bir mağarada bu önemli tarihi eseri buldukları ama konuşurlarsa sesten mağaranın yıkılma ihtimali olduğu, Grubun sözsüz olarak mimiklerle o anı canlandırmaları söylenir.
İkinci gruba 500 yıl sonrasında yaşayan insanlar oldukları, sözsüz iletişimin alabildiğine gelişmiş olduğu ve hiç konuşma kullanılmadığı,  bulunan günümüzden bir parçadan hareketle o anı canlandırmaları söylenir.
Üçüncü grubun tarih öncesi çağda oldukları ve dil kullanımının ortaya çıkmadığı dönemde bulunan elektronik parçayla ilgili anın canlandırılması söylenir. Her grup hazırlıklarını yapıp rollerini oynadıktan sonra sözsüz iletişimle ilgili paylaşımda bulunulur. Bu çalışma ortalama iki ders saati süreceği için hazırlıkların ona göre yapılması ve aşamaların boşluksuz sürdürülmesi gerekir. Drama uygulamaları sonucunda öğrencilerde gözlemleyeceğiniz değişimler, eğitimden elde edebileceğiniz sonuçların önemli bir göstergesi olacaktır.
Mete Akoğuz
Güzel Sanatlar Eğitimi Uzmanı
Bu yazı “Eğitim Zil ve Teneffüs” adlı eğitim dergisinde (Mart 2006) yayınlanmıştır