yaratici drama

     YARATICI DRAMANIN AŞAMALARI

     Yaratıcı drama uygulamalarında; ısınma, Oyun, Doğaçlama ve Oluşum olmak üzere başlıca dört aşamadan ve değerlendirmeden söz edilebilir.
Isınma: Yaratıcı drama uygulamalarında başlangıçta yapılan çalışmalardır. Bu çalışmalarda grupta bulunan kişilerin birbiriyle kaynaşmasına, ortama ve konuya ısınmasına yönelik uygulamalara yer verilir. Tanışma, uyum sağlama, beş duyuyu kullanma ve güven kazanmanın yanı sıra gözlem yetisini geliştirme, vücudunun tüm organlarını duyumsamayla sürdürülen çalışmalar bu aşamada uygulanır.
Oyun: Oyun, çocukluktan itibaren bireyin gelişiminde önemli bir yere sahiptir. Kazanılmış olan bir çok yeti ve yetenek oyun çağında elde edilmiş ve yetişkinlikte bunun yansımaları hayatta görülmesine rağmen kullanılmaktan kaçınılmıştır. Ancak oyunlar her yaştan insanın içinde olmaktan keyif duyduğu ortamlardır. Yaratıcı dramanın oyun aşamasında özgürce oyun oynama ve bu oyunları geliştirme çalışmaları vardır.
Belirlenen konunun özelliklerine uygun olarak seçilen oyunlar daha sonraki aşamada ulaşılmak istenen hedeflere yakın olarak seçilir ve katılan kişilerin konuya ısınmasına katkı sağlarsa verimliliği artırır.
Genellikle bilinen ve evrensel boyutta çeşitli örnekleri olan çocuk oyunları kullanılır. Bu oyunlar çeşitli uygulamalar sırasında bazı değişikliklere uğrar ve eklemeler yapılabilir.  Oyunun genel yapısı korunarak yapılan bu değişiklikler yeni ve farklı bakış açılarını yansıtıp, kültürün ve güncel olayların izlerini taşıdığı için benimsenmesi ve uygulaması daha kolay olmakta ve gruplar tarafından keyifle oynanmaktadır. Zaman zaman da katılımcıların kendi çocuğunun oynadığı yeni bir oyun veya kendi çocukluğunda oynadığı aklına gelen bir oyun grup içinde oynanmakta ve oyun literatürü genişlemektedir. Bu aşamada oynanan oyunlarla elde edilen rahatlık, ileriki aşamadaki rol oynamaya yansımakta ve grupla birlikte paylaşılan oyunlar, diğer paylaşımları da birlikte getirmektedir.
 Doğaçlama: Doğaçlama; belirli bir çerçeve tanımlama verildikten sonra, bir rol oynama metnine bağlı olmadan, bireyin içinden geldiği gibi ve gelişen duruma ve grupta anlaştıkları çerçevede rol yapma olarak açıklanabilir.  Yaratıcı drama çalışmasının konusuna göre verilen çerçevede grubun bir canlandırma yapması istenir. Bu aşamada bir oyun metni veya detay olmadığı için bireyler rollerini o anda zihinlerinde geliştirdikleri gibi oynar, çoğunlukla da yeni ve farklı bir takım yaratıcılıklarla  bu rollerini süslerler.  Bu da özgün bir sürecin gerçekleşmesini sağlar. Çoğunlukla bireyler kendi yaşantılarından izleri buraya taşırlar. 

Doğaçlamalar; bir şiir, öykü, roman, masal, hikaye, filmden kesitler verilip devamının oynanması olabileceği gibi, obje, nesne, eşya, resim, fotoğraf, karikatür, grafik, gibi bir ya da birkaç malzemeden yola çıkılarak da gerçekleştirilebilinir. Bazen de bulunulan mekan, çevredeki kişiler, yapılacak gözlemler doğaçlamalara konu olur.
Grubun yapısına, yaratıcı dramada gelinen sürece ve oluşum aşamasında gerçekleşmesi beklenen ürüne katkı sağlama amacı doğrultusunda bu aşamadaki çalışmalar yönlendirilir. Bu aşamada elde edilen sonuçlar yaratıcı drama çalışmasının en önemli verileridir ve katılımcıların üst düzeyde keyif aldıkları bir süreçtir.
Oluşum: Isınma, oyun, doğaçlamalarla gelişen yaratıcı drama çalışmalarında hazırlıkların amacı aslında oluşum aşamasına katkı sağlamaktır. Yaratıcılığın en üst boyuta çıkması hedeflenen bu aşamada süreç, sınırları önceden belirlenmemiş bir yerlere gider. Bu süreçte bireyin yaratıcı bir yanının farkına varması öncelikli hedeflerdendir. Bu süreçte her hangi bir sanat ürünü (resim, şiir, öykü, oyun, karikatür vb.) şekillenebileceği gibi her hangi bir rol oyunu da ortaya çıkabilir.  Drama çalışmaları içersinde en zor açıklaması yapılan aşama oluşum aşamasıdır. Bu aşama liderin sanatsal alt yapısı ve drama bilgisine bağlı olarak şekillenir. Daha önceki aşamalarda geçirilen eğlenceli ve keyifli süreç bu aşamada yerini düşünceye ve bazı soru işaretlerine bırakır. Bu aşamada bireyler kendilerinin yarattıklarını hissettikleri bir ürünü gördükleri sürece bu aşamadan zevk alır ve sürecin anlamını kavrarlar. Bu aşamada çevrede bulunan her türlü malzemeden yararlanmanın yanı sıra önceden hazırlanmış malzemelerden de yararlanılır. Kişiler kendi özgünlükleri ve özgürlükleri içinde ortaya çıkardıkları sonuçları yine kendileri değerlendirerek kendi farkındalıklarını artırır ve duruşlarını belirleyip neleri daha farklı olarak ortaya koyabileceklerini belirlerler yaratıcılıklarını fark ederler.
Kişilerin kendi yaşadıkları ile başkalarının yaşadıklarını karşılaştırıp, kendilerine artı değer katmalarını sağlayacak bir diğer uygulama ise değerlendirmelerdir. Bu, konuya göre aşamalar arasında yapılacak kısa paylaşımlar ve sürecin sonunda gerçekleşecek detaylı değerlendirmelerle gerçekleşebilir. Kişi kendi algıladıkları ile gruptaki diğer bireylerin algılamalarını karşılaştırma fırsatı bulur ve öncelikle kendini değerlendirme olanaklarını elde eder. Bu nedenle her çalışmada bir değerlendirme yapılması hem konuların anlaşılması hem de kişilerin kendileriyle ilgili farkındalıklarını artırması için yararlı olmaktadır.

Mete Akoğuz
Güzel Sanatlar Eğitimi Uzmanı